یاد آن یار سفر کرده بخیر

به پسرم درس بدهيد
او بايد بداند كه همه مردم عادل و همه آن ها صادق نيستند ، اما به پسرم بياموزيد كه به ازاي هر شياد ، انسان صديقي هم وجود دارد . به او بگوييد ، به ازاي هر سياستمدار خودخواه ، رهبر جوانمردي هم يافت مي شود . به او بياموزيد ، كه در ازاي هر دشمن ، دوستي هم هست . مي دانم كه وقت مي گيرد ، اما به او بياموزيد اگر با كار و زحمت خويش ، يك دلار كاسبي كند بهتر از آن است كه جايي روي زمين پنج دلار بيابد . به او بياموزيد كه از باختن پند بگيرد . از پيروز شدن لذت ببرد . او را از غبطه خوردن بر حذر داريد . به او نقش و تاثير مهم خنديدن را يادآور شويد .
اگر مي توانيد ، به او نقش موثر كتاب در زندگي را آموزش دهيد . به او بگوييد تعمق كند ، به پرندگان در حال پرواز در دل آسمان دقيق شود . به گل هاي درون باغچه و زنبورها كه در هوا پرواز مي كنند ، دقيق شود .
به پسرم بياموزيد كه در مدرسه بهتر اين است كه مردود شود اما با تقلب به قبولي نرسد . به پسرم ياد بدهيد با ملايم ها ، ملايم و با گردن كش ها ، گردن كش باشد . به او بگوييد به عقايدش ايمان داشته باشد حتي اگر همه بر خلاف او حرف بزنند .
به پسرم ياد بدهيد كه همه حرف ها را بشنود و سخني را كه به نظرش درست مي رسد انتخاب كند .
ارزش هاي زندگي را به پسرم آموزش دهيد . اگر مي توانيد به پسرم ياد بدهيد كه در اوج اندوه تبسم كند . به او بياموزيد كه از اشك ريختن خجالت نكشد .
به او بياموزيد كه مي تواند براي فكر و شعورش مبلغي تعيين كند ، اما قيمت گذاري براي دل بي معناست .
به او بگوييد كه تسليم هياهو نشود و اگر خود را بر حق مي داند پاي سخنش بايستد و با تمام قوا بجنگد .
در كار تدريس به پسرم ملايمت به خرج دهيد ة اما از او يك نازپرورده نسازيد . بگذاريد كه او شجاع باشد ، به او بياموزيد كه به مردم اعتقاد داشته باشد توقع زيادي است اما ببينيد كه چه مي توانيد بكنيد ، پسرم كودك كم سال بسيار خوبي است.

هيچ محقق و مورخي نمي تواند در خصوص گذشته شهربابك، اطلاعات نسبتا كاملي ارايه دهد مگر اينكه متون تاريخي استان هاي فارس، كرمان و يزد را مورد مطالعه و بررسي قرار دهد زيرا تنها با مطالعه تاريخ كرمان نمي توان به همه زواياي تاريخ شهري پي برد كه در مقاطع مختلف تاريخي، نقش هاي متفاوت اما قابل توجهي در محدوده هاي مختلف جغرافيايي ايفا كرده است. در اين ميان، با جستجو در اسناد تاريخي يزد و حتي اصفهان ( كه قبل از ارتقاء يزد از فرمانداري كل به استان، شهربابك و يزد رسما جزو استان اصفهان بودند) بهتر مي توان زواياي تاريخي شهربابك را پيدا و به نسل امروز منتقل كرد. ضمنا به نظر مي رسد از استاد باستاني پاريزي در كرمان كه گذشتيم معمولا يزدي ها بهتر وقايع استان خود را ثبت و ضبط كرده اند تا كرمانيها. كتاب هاي زيادي در قرن اخير در خصوص تاريخ يزد نگاشته شده كه بعضا مورخ حرفه اي نبوده اند بلكه دبير، قاضي، وكيل مجلس و روحاني بوده و امروز آثار ايشان رهگشاي محققين و اهل مطالعه مي باشد. ضمنا كمتر مرقومه و كتاب تاريخي يزد است كه در آن نامي از شهربابك  و حوادث آن روزگار اين شهر نيامده باشد. حتي نشريات قديم و عهد مشروطه يزد نيز رويدادهاي شهربابك و مناطق تابعه آن را گزارش كرده اند.

  اخيرا كتابي را تحت عنوان خاطرات نواب وكيل( سيد محمد رضوي نماينده يزد در دوره سوم مجلس شوراي ملي) كه به كوشش اكبر قلم سياه جمع آوري و منتشر شده است مي خواندم كه در چند جاي آن به نقش شهربابك در تحولات اجتماعي و سياسي آن زمان يزد اشاره شده كه در ذيل قسمتي از آن عينا نقل مي شود:

  حكومت سردار جنگ١

حكومت سردار جنگ در ثلث آخر سنه ‌‌ 1327[هجري قمري ] بود در موقعي كه به واسطه ضعف دولت محمدعلي ميرزا شهرها مغشوش، طرق و شوارع بي اندازه بي نظم سارقين فارس از عرب و قشقايي و بهارلو و كلشوري از شمال و مشهد و اصفهان همه را گرفته بودند. سردار جنگ به حكومت يزد آمدند و رسم بختياري اين است كه اولاد حاجي ايلخاني و اولاد حسين قلي خان ايلخاني در منفعت با هم شريك هستند. در اين حكومت هم سردار جنگ و سردار ظفر با هم شريك بودند و مدبرالدوله از طرف سردار ظفر نايب الحكومه بود. پس از سردار جنگ طولي نكشيد كه تعدادي از جماعت احمد خسروي هم به يزد آمدند. ‌‌‌‌[اين جماعت] طايفه مهمي از طوايف بختياري هستند تقريبا ششصد در خانه مي شوند چون طايفه با هم دوستند تمام خوانين از اين طايفه تملق مي گويند و آنها را به مواجب زياد همراه خود مي برند خرج عيال و اولاد آنها را در ايل مي دهند اسب و تفنگ و فشنگ و خرج خودشان و مال سواري مال و بنه و مواجب نوكر و مهترشان هم مي دهند و به علاوه مواجب زياد هم به آنها  مي دهند.

 سردار جنگ عده اي از سوارهاي احمد خسروي همراه خود آورده بود كه رئيس آنها حاجي عابد بود و از طرف سردار جنگ نايب الحكومه اردكان بود. اين عابد واقعا عابد بود. متصل نماز مي كرد و جريمه دويست تومان مي كرد و دو ساعت رعيت بيچاره را زير چوب مي كشت. حاجي محمد حسين پسر حاجي شيخ محمد علي فيروزآبادي درباره( او)گفته است:

اردكان از ظلم عابد نينواست              عابد ار اين است پس شيطان خداست

باري ميانه عده اي از خوانين احمد خسروي و مدبرالدوله كدورت شد و عزل مدبرالدوله را از سردار جگ خواستند.سردار جنگ به ملاحظه سردار ظفر كه مدبرالدوله از طرف سردار ظفر آمده است نمي توانست او را معزول كند و مي خواست كه بگويد حكومت يزد را به شراكت داريم قبول نكرد. احمد خسرويها قهر كردند و رفتند باغ دولت آباد كه شب حركت به سمت اصفهان كنند و تمام سواركاري سردار جنگ همين احمد خسرويها بودند. خبر آوردند كه كه سوار بهار لو فارس رفته است تا در بند خراسان را چاپيده و مال زيادي آورده است. سردار ديد اگر خودش نرود كسي نخواهد رفت. مال سواري هم به قدر كفاف نداشت شصت راس اسب از آقايان يزد و غيره گرفت من جمله از محرر٢ پنج اسب گرفت و يكي از اينها كه جان او و فرج الله خان شهربابكي از معركه جنگ بيرون برده بود كه من بعد شرح داده مي شود، نزد خود نگه داشت.

 بالاخره به حاجي عابد نوشت من و شما هر دو بختياري هستيم قهر هستيد باشيد. اينك دشمن رسيده است. حضرات بهارلو از راه خراسان آمده اند و از خاك يزد عبور مي كنند با بودن من و شما اين ننگ از براي ايل بختياري تا قيامت خواهد ماند. من رفتم شما دانيد و غيرت ايلي تان.

سردار جنگ با عده خودشان تشريف بردند به نبرد و در نهايت تعجيل رفتند نزديك شهربابك. از انار گذشته به شهربابك نرسيده آقا فرج الله خان شهربابكي هم آمده بود جلو سردار جنگ سردار فرج الله خان را هم  همراه برده بود با سوارهاي او قدري راه كه رفته بودند عده قليلي از حضرات بهارلوي شيرازي جلو آمده بودند و با سردار جنگ به هم رسيده شروع در جنگ كرده بودند. خود سردار جنگ مي فرمودند من سوار مثل بهارلو نديده و نخواهم ديد. اسم رستم و اسفنديار افسانه است بهارلوي فارس. اجمالا اين عده قليل  مجال آنكه سوار بختياري آب دهن خود را فرو برد نداده آنها را "كجراد منتشر" متفرق كرده فقط سردار جنگ فرار نكرده فرج الله خان هم با سردار جنگ بوده يك وقت    فرج الله خان مي گويد سردار اين رشادت نيست بايست رفت و سوار جمع كرد و جلو آنها را گرفت و پدرشان را سوزانيد.

به اين حرفها سردار جنگ را برداشته و هر دو سوار اسب ابرش محرر شده از ميدان جنگ خود را بيرون برده بودند. هر كس سردار جنگ و فرج الله خان را ديده مي داند [ اين دو] چقدر آدم سمين٣ بوده [اند]. باري بعد از آمدن سردار جنگ از ميدان از عقب  سر حاجي عابد و سوار احمد خسروي كه از عقب سردار جنگ رفته بودند به عده زياد سارقين فارسي برخورده و قريب شصت نفر از سارقين را اسير كرده و عده اي هم مقتول و اموال مسروقه را گرفته به شهر آوردند.

اهالي يزد استقبال شاياني به سردار جنگ و حاجي عابد كردند. سردار اموال مسروقه حضرات يزدي را به خودشان داده و ده يك گرفتند و آنچه در راه خراسان الي دو شاخ راه عشق آباد آورده بودند قسمت خود سردار جنگ شد و حضرات سارقين را كه گرفته بودند و رئيس آنها فرضعلي چهارراهي بود كه گلوله به ران هاي او خورده بود در كجاوه كرده آورده بودند. از اين شصت نفر بر حسب ايليت درست توجه مي كردند از هر حيث نهار و شام ترياك و بعد هم خرده خرده از هر يك مبلغ كلي گرفته مرخص كردند و هيچيك را نكشت. فرضعلي را هم مرخص كرد.

در قسمتي از اين كتاب هم به دوران قبل از حكومت سردار جنگ در يزد اشاره شده كه در دوران زد و خورد مشروطه خواهان با محمد علي ميرزا شاه قاجار كه عدل الدوله حاكم و مشيرالممالك عهده دار ماليات يزد بوده اين دو براي مقابله با خسرو خان بختياري كه حتي تا نزديك يزد هم آمده و در تفت (چهار فرسنگي يزد) اردو زده بود از طريق تلگرافخانه انار دست به دامن فرج الله خان مي شوند و خان شهربابك با حدود صد تفنگچي  به تفت و محمدآباد يزد تاخته و از تصرف يزد توسط خسروخان و افراد و موافقان او جلوگيري و آنها را به فرغه ابركوه فراري مي دهد.  

                                                                                            محمد    زاده رحماني 

  -------------------------------------------------------------------------------                                                   ۱نصير بختياري معروف به سردار جنگ

٢محرر: نويسنده

٣سمين: چاق و قوي